niedziela, 17 maja 2015

Kronika Hensela

"Pierwszy tom z serii „Kronik Jeleniogórskich”, które ukazały się z okazji 900-lecia legendarnego założenia Jeleniej Góry i 720-lecia pierwszej wzmianki o podniesieniu jej do rangi miasta." [Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze, 2005]
Pierwszy tom z wydanych kronik w serii Kroniki jeleniogórskie, ale chronologicznie jest to kronika druga. 
Wcześniejsze, Jeleniogórskie ciekawostki Davida Zellera, o których wspomniałam TUTAJ, zawierają tylko jeden z dwunastu tomów i liczą zaledwie 120 stron. Kronika Hensela jest nie tylko czterokrotnie obszerniejsza, ale także obejmuje późniejsze dzieje, niż poprzedniczka. Jednakże Hensel w bardzo dużym stopniu opierał się na kronikach Zellera, jedynie  my nie mamy do nich pełnego dostępu, gdyż są spisane po niemiecku, ręcznie.
Każdy następny kronikarz cytuje fragmenty dzieła poprzednika, gdy opisuje wydarzenia, które zahaczają o czas powstania cytowanego tomu, jednakże nigdy nie przepisuje go dosłownie. Jeśli więc jakieś zdarzenie nas zainteresowało, to warto sięgnąć do kroniki wcześniejszej, gdyż tam znajduje się pełniejszy opis.
Kogo interesuje cały oryginał Kroniki Zellera, może ją pobrać za pośrednictwem strony Archiwum Państwowego we Wrocławiu [link]. Przykładowa karta kroniki Davida Zellera wygląda tak: 

Ulrich Junker w Książnicy Karkonoskiej, fot. Pani_Wu


















Na stronach Jeleniogórskiej Biblioteki Cyfrowej TUTAJ, możemy zobaczyć (a także pobrać) kroniki Zellera w formie pdf. Tekst odczytał i sporządził w formie elektronicznej Ulrich Junker, Niemiec mieszkający  zarówno po niemieckiej, jak i po polskiej stronie granicy.
Ulrich Junker w Książnicy Karkonoskiej, fot. Pani_Wu
Ulrich Junker w Książnicy Karkonoskiej, fot. Pani_Wu
Wydany w 2005 roku tom to przetłumaczone na język polski całe dzieło Johanna Daniela Hensela (1757-1839). Jak czytamy we wstępie od wydawcy, autor kroniki żył w niezwykle ciekawych czasach:
"Dla Jeleniej Góry i Śląska był to okres wielkiego przełomu, tak politycznego jak gospodarczego, kulturowego i religijnego. Śląsk spod panowania austriackich Habsburgów, w wyniku krwawych wojen, przeszedł pod panowanie pruskie Hohenzollernów. Przepisy wprowadzone na Śląsku, w ciągu kilkudziesięciu lat zmieniły oblicze tego kraju. Rządy silnej ręki i tzw. pruski rygor, zastąpiły wcześniejszą względną tolerancję i swobody obywatelskie. Załamały się dawne struktury gospodarcze, zmieniły kierunki szlaków handlowych, przez co podupadły prosperujące tak dobrze do do I poł. XVIII wieku manufaktury i warsztaty. Życie kulturalne, rozwijające się na Śląsku w dobie Habsburgów, mające bezpośrednie powiązania z Pragą i Wiedniem, zastąpione zostało prostym, nieco surowym modelem pruskim." [strona 5] 



Hensel Johann Daniel ur. 31 grudnia 1757, Złotoryja (Goldberg)
zm. 10 grudnia 1839, Jelenia Góra
Johann Daniel Hensel urodził się 31 grudnia 1757 r. w Złotoryi (Goldberg).
Był pisarzem, pedagogiem, historykiem, językoznawcą i kompozytorem.

Młody Johann Daniel Hensel wychowywany był w (...) opolskim  miasteczku [Lewin Brzeski] w duchu ewangelickim (...) Pierwsze nauki pobierał bezpośrednio od swego ojca, który nauczył go czytania, pisania, religii, matematyki, rysunku i muzyki. (...) Jako dwunastolatek zastępował już organistę w miejscowym kościele. (...) Już mając 6 lat rozpoczął naukę łaciny, jako dziewięciolatek zaczął uczyć się języka francuskiego, będąc jedenastolatkiem począł zgłębiać grekę i hebrajski, a w rok później angielski, włoski oraz polski.
W latach 1772-1777 Johann Daniel Hensel uczęszczał do Liceum Ewangelickiego w Jeleniej Górze (Hirschberg) (...)  Szkołę ukończył z wyróżnieniem. Następnie odbył studia wyższe na Uniwersytecie w Królewcu (Königsberg) w Prusach. W 1780 r. powrócił na Śląsk i podjął pracę prywatnego guwernera w Strzelinie. W 1782 r. został przez tamtejsze władze mianowany rektorem gimnazjum. W 1784 r. wyjechał do Halle jako opiekun (preceptor) jednego ze śląskich magnatów udającego się na studia.W Halle Hensel przebywał w latach 1784-1789. Na tutejszym Uniwersytecie, za namową prof. Förstera, zaczął także sam się kształcić i zdał egzamin habilitacyjny na prywatnego docenta. Jednak brak pieniędzy uniemożliwił mu oficjalną promocję.(...)
W 1789 r. Hensel przybył do Mysłakowic, gdzie podjął pracę guwernera, będąc jednocześnie nauczycielem w Liceum Ewangelickim w Jeleniej Górze. W 1792 r. przeniósł się na stałe do Jeleniej Góry i tego samego roku (11 września) ożenił się z 23-letnią Karoliną Henriettą Dupuis de Rosier. (...)Wraz z żoną prowadził w Jeleniej Górze prywatny zakład edukacyjny dla dobrze urodzonych dziewcząt (...)
W latach 1796-1797 zebrał źródła, a następnie napisał i opublikował kronikę Jeleniej Góry, która stała się jego pomnikowym dziełem. Była to, licząca sobie 800 stron, praca pt. "Historisch-topographische Beschreibung der Stadt Hirschberg in Schlesien seit ihrem Ursprunge bis auf das Jahr 1797", czyli "Historyczno-topograficzny opis miasta Jeleniej Góry na Śląsku, od jej początków po rok 1797". Do dziś dnia jest ona skarbnicą wiedzy o przeszłości Jeleniej Góry i jej okolic.Oprócz wyżej wymienionej pracy Hensel opublikował szereg innych dzieł.(...)
Johann Daniel Hensel zmarł w Jeleniej Górze 10 grudnia 1839 r. o godz. 19.45, a więc w wieku 82 lat. Pochowany został dnia 14 grudnia 1839 r. na miejscowym cmentarzu ewangelickim przy kościele p.w. św. Krzyża. Jego grób nie zachował się do naszych czasów. [źródło oraz więcej informacji]

Historyczno-topograficzny opis Miasta Jelenia Góra
Pełny tytuł: 
Historyczno-topograficzny opis miasta Jeleniej Góry w Śląsku, od jej czasów najdawniejszych do roku 1797 przez Johanna Daniela Hensela

Tłumaczenie Tomasz Pryll
tytuł oryginału Historisch-topographische Beschreibung der Stadt Hirschberg in Schlesien seit ihrem Ursprunge bis auf das Jahr 1797
wydawnictwo Muzeum Karkonoskie
data wydania 2005 (data przybliżona)
ISBN 8389480085
liczba stron 480

Spis treści:

Od wydawcy
Od tłumacza
O autorze dzieła

WSPOMNIENIE MIAST WSTĘPU

Część Pierwsza 
HISTORIA MIASTA JELENIA GÓRA
1. Polityczna historia miasta Jelenia Góra
I. Pradzieje miasta z jego przedmieściami
II. Włodarze miasta Jelenia Góra
III. Historia miasta
2. Historia religii i kościołów
I. Szkoła miejska
II. Kościół ewangelicki
III. Szkoła ewangelicka
3. Historia nauki i sztuki
I. Historia uczonych
4. Historia handlu
I. Krótka historia magistratu
II. Przypis do historii miasta 

Część druga 
OBECNY STAN MIASTA JELENIA GÓRA
1. Ogólny stan miasta i przedmieść

2. Budynki publiczne

3. Mieszkańcy miasta
I. Wstęp
II. Sytuacja żywnościowa miasta
III. Zapotrzebowanie na żywność.

4. Miejsca rozrywki.

5. Niektóre publiczne instytucje, fundacje, urządzenia etc.
I. Urządzenia do gaszenia ognia
II. Strzelanie krolewskie
III. Zamykanie bram
IV. Przytułek dla biednych
V. Stypendia
VI. Inne zapisy

6. Specyfika miasta i jego okolic.
Położenie miasta, powietrze, klimat
Gleby
Wody
Lasy
Górnictwo
Majątek miasta

7. Charakter, kultura, moralność i stopa życiowa mieszkańców

8. Posłowie

Słowniczek geograficzno-topograficzny
Słowniczek tytułów
Słowniczek walut i miar
Spis ilustracji

Zapraszam miłośników regionu dolnośląskiego do zapoznania się z dziejami miasta i jego najbliższej okolicy (tzw. Weichbild).

Moja ocena 6/6 

Seria Kroniki jeleniogórskie:

Tom 1: Historyczno-topograficzny opis miasta Jeleniej Góry w Śląsku, od jej czasów najdawniejszych do roku 1797 przez Johanna Daniela Hensela

Tom 2:  Kronika miasta Jelenia Góra na Śląsku do roku 1847 (Herbst Johann Karl)

Tom 3:  Ilustrowana Kronika miasta Jelenia Góra na Śląskuzawierająca jego historyczno-topograficzny opis od jego początku aż po czasyobecne - MoritzFriedrich Vogt

Tom 4: Jeleniogórskie ciekawostki. Część pierwsza zawierająca opis sytuacji i położenia od wzniesienia miasta a także tego, co zdarzyło się do roku 1648, kiedy to zawarty został pokój westfalski. W szczególności jednak to, co opisują dawni jeleniogórscy uczeni w piśmie. - David Zeller

Czytamy książki nieoczywiste

 

6 komentarzy:

  1. Interesująco zaprezentowałaś tę niezwykle ciekawą postać.
    Niejednokrotnie bywam pod wrażeniem tego ile niektórzy ludzie zrobili w czasie swego życia, jak nie marnowali danego im czasu.
    I do takich jak czytam należał Hensel.
    Zagłębianie się w historii nawet regionu to fascynująca przygoda.
    Ja byłam kiedyś wielką fanką historii i żałuję, że nie zgłębiałam swej wiedzy tylko tak szastnęłam swymi zainteresowaniami przerzucając je na inne dziedziny.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Znam to! :) Ja też "wędruję" od jednego interesującego tematu do drugiego :)

      Usuń
  2. U Ciebie, jak zawsze, coś ciekawego (z ciekawą historią) w tle. Karta kroniki, którą prezentujesz, dla takiego laika jak ja - może być potraktowana jako ciekawostka. Dobrze, że kroniki powstają w formie bardziej dostępnej, książkowej...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Olu, dziękuję :) Nie to, żebym specjalnie starała się Was zaskoczyć, ale po prostu ciekawi mnie historia mojego regionu i dzielę się tym, co wyszperałam.
      Masz rację, rękopisy są podwójnie trudne (dla mnie potrójnie), bo raz - kaligrafia, do tego bardzo często pismo gotyckie, a dwa archaizmy. I dla mnie jeszcze brak znajomości języka niemieckiego, nad czym ogromnie ubolewam.
      Podobnie nie dałam sobie rady z pisemną cyrylicą (może nie gotyk, ale brak staranności) sprzed około dwustu lat (archaizmy).
      Już sama praca pana Ulricha Junkera, totalnie społeczna, to wielki postęp w odczytaniu kronik, a tłumaczenie czyni je dostępne dla każdego.

      Usuń
  3. WOW jestem naprawdę pod wrażenie. Dziękuję

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Cieszę się, że Ciebie zainteresowałam :)

      Usuń